Prostota może kojarzyć się z ubóstwem, ale bywa także źródłem bogactwa, zarówno materialnego, jak i duchowego. „Proste” może też znaczyć „banalne”, ale może również oznaczać silną formę, która w doskonały sposób wyraża jakiś przedmiot lub koncepcję.

Fundamentalna zasada w przyrodzie

Bogate choć proste formy można znaleźć w całej przyrodzie jako wyraz funkcjonalności i ekonomiczności. Ale natura idzie dalej. Fundamentalna zasada mówi, że jeśli dwie teorie mogą wyjaśnić to samo zjawisko, to prawdziwą jest prostsza z nich.

Związek między prostotą a bogactwem ma paralelę w społeczeństwie, gdzie ekonomicznie trudne czasy często bywają źródłem twórczej działalności. Po kilku latach od klęski narodowej w 1813 roku Kopenhaga stała się kwitnącym miastem europejskim. To liczące wówczas zaledwie 100 000 mieszkańców miasto wydało tak sławne postaci jak H. C. Orsted, Soren Kierkegaard, Rasmus Rask, Bertel Thorvaldsen i Hans Christian Andersen. Właśnie Orsted wykazał we wspaniały i elegancki sposób związek pomiędzy bogactwem i prostotą. Jego opis zjawiska elektromagnetyczności zajmuje zaledwie cztery strony. Im większe odkrycie, tym mniej słów potrzeba na jego opisanie.

Duńskie wzornictwo

Lata kryzysu ekonomicznego po drugiej wojnie światowej doprowadziły do rozkwitu tego, co znane jest w świecie jako duńskie wzornictwo. Hans J. Wegner, pierwszy duński projektant, który zdobył światową sławę, zawsze zaczynał swoją pracę od postawienia sobie pytania, jak zabrałby by się do tego wytrawny rzemieślnik – użyłby materiału tyle, ile potrzeba, nie więcej. Trzeba mieć zawsze na względzie prostotę i funkcjonalność. Celem nie jest stworzenie dzieła sztuki, lecz zrobienie dobrego krzesła.

Powyższe zasady nie są ekspresją żadnego konkretnego stylu, ale wyrażają coś o wiele ważniejszego: szacunek dla wyznaczonego zadania i funkcjonalności. Wegner to wyjątkowa postać, ale nie był on jedyny. W latach powojennych w historii wzornictwa zapisali się też inni projektanci, dla których prostota była myślą przewodnią: Arne Jacobsen, Finn Juhl, Borge Mogensen, Henning Koppel, Poul Henningsen, Paul Kjorholm Verner Panton i wielu innych.

Piet Hein

Wspólne przekonania co do podstawowych zasad nie prowadziły jednak do takich samych rozwiązań we wzornictwie. Stały się źródłem różnorodności, przynależącej jednak wyraźnie do tej samej kultury. W imieniu całego pokolenia wypowiedział się poeta Piet Hein:

Jest jedna sztuka
Nie mniej i nie więcej
Wszystko trzeba robić
Prosto

Mimo że zasada uzyskiwania jak najlepszych efektów przy jak najmniejszych nakładach jest całkiem naturalna w świecie przyrody, wcale nie obowiązuje powszechnie w świecie techniki czy wzornictwa. Zobaczmy, jak wiele produktów powstaje tylko po to, by przyciągnąć jak największe zainteresowanie lub wywołać zazdrość. Wiele produktów wytwarzanych jest z kolei przy użyciu zbyt dużej ilości surowców, choć można było zrobić to samo mniejszym nakładem, produktów drogich w użytkowaniu lub szkodliwych dla środowiska. Stwarza to wrażenie nie tylko beztroski, ale wręcz braku inteligencji.

Uzyskiwanie lepszych efektów przy mniejszych nakładach to zadanie, które pojawia się zawsze przy tworzeniu nowych produktów. Jest to fundamentalna zasada dla większości dużych przedsięwzięć biznesowych w Danii. Założycielom takich firm jak Bang & Olufsen, LEGO, Grundfos, Novo Nordisk i Danfoss zależało na tym, by ich produkty miały pierwszorzędną jakość, wyróżniały się spośród innych, a zarazem, by wytwarzano je w sposób oszczędny.

Stają dziś przed nami nowe zadania: ochrona środowiska naturalnego, utrzymanie wysokiego poziomu życia społeczeństwa oraz tworzenie duchowego bogactwa w naszej kulturze i naszym życiu. Ale cel jest ten sam: znaleźć proste, rozsądne rozwiązania dla skomplikowanych problemów, choć oczywiście bez nadmiernego upraszczania. A dodatkową korzyścią jest to, że poszukując prostych choć płodnych rozwiązań, kształtujemy również samych siebie.